Wat zijn zware metalen

Zware metalen is een verzamelnaam voor een groep metalen met een relatief grote dichtheid [groter dan 5 g/cm³ ], zoals lood, kwik, zink en cadmium. Deze metalen komen van nature in het milieu voor en zijn in veel gevallen zelfs nodig voor bepaalde natuurlijke processen. In hogere concentraties zijn ze meestal giftig. De metalen zijn meestal gebonden aan kleine stofdeeltjes, waardoor ze makkelijk in de longen doordringen.

Zware metalen komen van nature voor in het water, de lucht en in de grond. Zoals alle mineralen, komen zware metalen voor in gesteente. Deze natuurlijke reserves vormen zichzelf zeer nauwkeurig. Exploitatie van de lagen, erosie, het weghalen van water of de uitbarsting van een vulkaan, dit alles laat zijn sporen na in de natuur. Hierdoor kunnen zware metalen toxisch worden wanneer ze zich in grotere hoeveelheden in levende organismen bevinden.

Zware metalen komen vrij bij de verbranding van fossiele brandstoffen en bij industriële processen (raffinaderijen en metaalindustrie). Ook zitten zware metalen bijvoorbeeld in vuurwerk, verfpigment (cadmium), batterijen, of dakbedekking (zink). Lood kwam vooral vrij bij het autorijden (door de loodbestanddelen in benzine). Kwik zit in sommige batterijen.

Effecten op gezondheid en natuur

De gevolgen van blootstelling aan zware metalen kunnen ernstig zijn. Zware metalen tasten het immuunsysteem, de stofwisseling, het zenuwstelsel, de luchtwegen en de hormoonhuishouding aan. Ook kunnen ze leiden tot aangeboren afwijkingen en gedragsstoornissen. Ook verlagen ze het ijzergehalte in het bloed.

Tegenwoordig wordt de Nederlander blootgesteld aan veel kleinere hoeveelheden zware metalen dan vroeger. Vergiftiging door zware metalen komt nauwelijks meer voor. Diverse maatregelen hebben ervoor gezorgd dat er overal minder zware metalen worden gebruikt. Loodvrije benzine heeft daar bijvoorbeeld een bijdrage aan geleverd. Ook zijn loden waterleidingen grotendeels vervangen. Verder worden blikken tegenwoordig gelakt aan de binnenkant, zodat er geen tin in het eten kan overgaan.

Natuur

Zware metalen kunnen zich in water hechten aan kleine slibdeeltjes, waardoor bijvoorbeeld vervuild havenslib ontstaat. Water vormt een fundamentele schakel voor wat betreft de vervuilingen van zware metalen door het aangaan van chemische reacties. Water transporteert zware metalen en deze dringen binnen in de voedselketens (algen, vissen etc.). Zware metalen zijn in het algemeen aanwezig in sporen, de aanvankelijke lage toxiciteit loopt op aangezien de giftigheid zich ontwikkelt in de bio-ophoping van organische componenten. Planten kunnen de zware metalen uit de bodem en lucht opnemen.