Zwaveldioxide (SO₂) is een kleurloos gas met een scherpe karakteristieke geur van een zojuist aangestoken luciferkop. Het gas is zwaarder dan lucht. Het lost zeer goed op in water en heeft een matig sterk zuur karakter. Zwaveldioxide reageert met water of stoom met kans op een bijtende werking. SO₂ tast veel metalen aan in aanwezigheid van water.

Zwaveldioxide (SO₂) is het belangrijkste verbrandingsproduct van zwavel in lucht, maar komt van nature bij veel vulkanen uit de grond. Verder komt het vooral vrij bij het verbranden van zwavelhoudende fossiele brandstoffen, zoals sommige soorten aardolie, bruinkool of steenkool. De hoogste uitstoot wordt veroorzaakt door verbranding van kolen. Ook smelten en andere industriële activiteiten en het verkeer kunnen uitstoot van zwaveldioxide veroorzaken.

Een deel van de uitgestoten zwaveldioxide slaat rechtstreeks neer op de aarde. Een ander deel lost op in de wolken en komt met regen, mist of sneeuw naar beneden. Zwaveldioxide dat zich bindt met water (grondwater of water van meren en rivieren) wordt omgezet in zwavelzuur (H₂SO₄).

Zwaveldioxide is een van de belangrijkste componenten van luchtvervuiling en smog. Ook veroorzaakt het zure regen. Het vormt namelijk in de lucht in aanwezigheid van vocht en andere verbindingen makkelijk zwaveltrioxide of SO₃, een verbinding waaruit zich in water zwavelzuur vormt.

Effecten op gezondheid en natuur

Zwaveldioxide veroorzaakt lokaal problemen na uitstoot, onder meer ademhalingsmoeilijkheden oogirritatie en longproblemen. Bij hoge concentraties kunnen astma aanvallen veroorzaakt worden.

Natuur

Zwaveldioxide veroorzaakt zure regen, door met waterdeeltjes in de lucht te reageren tot zwavelzuur (H₂SO₄). Zure regen veroorzaakt schade aan bossen, gewassen en gebouwen. Door verzuring van meren verandert het waterecosysteem en komen bepaalde vissoorten en amfibieën steeds minder voor. Dit gebeurt vooral in gebieden waar meren niet zijn omgeven door rotsen of kalksteen afzettingen. Naast zure regen kan zwaveldioxide ook wintersmog veroorzaken. Smog is een luchtvervuiling die zichtbaar is, doordat de concentraties gassen in de lucht toenemen. Dit kan schadelijk zijn voor de gezondheid.

Korstmossen zijn erg gevoelig voor zwaveldioxide. Daardoor kan de aan- of afwezigheid van bepaalde soorten gebruikt worden als biologische meetmethode voor de mate van luchtvervuiling door SO₂.